Fon krizlerinin ardından güvenli liman arayışı artarken, Mert Başaran arsa yatırımı konusunda yatırımcıların düştüğü temel hataları ve toprak yatırımının doğasını değerlendirdi.
Arsa Yatırımı ve Likidite Riski
Analiste göre birçok yatırımcı, toprak yatırımını bir yatırım fonu gibi görme hatasına düşüyor. Ancak arsa yatırımı, fonlar gibi üç veya altı ay sonra satılabilecek likit bir araç değildir.
Özellikle daha önce toprak yatırımı yapmamış kişilerin bu varlık sınıfını yanlış konumlandırdığını savunuyor. Mert Başaran’a göre arsa, doğası gereği uzun vadeli bir strateji gerektirir.
Gelişim Süreçleri ve Zaman Çizelgesi
Toprak yatırımının mantığı, bölgenin gelişimine dayanır. Bir sanayi bölgesinin kurulması, şehir hastanesi veya üniversite gibi projelerin hayata geçmesi ciddi zaman alır.
Analist, bir köprü veya otoban projesinin tamamlanmasının bile 3-5 yıl sürdüğünü belirtiyor. Ancak asıl değer artışı, proje bittikten sonra çevrenin dolması ve genişlemesiyle gerçekleşir. Bu süreç ise ek olarak 4-5 yıl daha sürebilir.
Dolayısıyla, yatırımcıların minimum 5 yıllık bir perspektife sahip olması gerektiğini vurguluyor. Bazı durumlarda bu sürenin 7, 8 veya 10 yıla çıkabileceğini ifade ediyor.
Kişisel Deneyim ve Değer Artışı
Mert Başaran, 2005 yılında yaptığı bir yatırımı örnek göstererek sürecin nasıl işlediğini anlatıyor. O dönemde aldığı bir dönümlük yerin bugün 3 milyon lira seviyesine ulaştığını belirtiyor.
Ancak bu yükselişin doğrusal olmadığını vurguluyor. Yatırımın ilk 7-8 yılı boyunca fiyatların çok yavaş ilerlediğini ve çevresindekilerin kendisiyle dalga geçtiğini aktarıyor.
Değer artışının ancak otoban çalışmalarının başlaması, güzergahın netleşmesi ve çıkışların yapılmasıyla hızlandığını söylüyor. Toplamda 12-15 yıllık bir süreç sonunda yatırımın 1250 kat arttığını ifade ediyor.
Farklı Varlık Sınıflarıyla Karşılaştırma
Analist, altın veya borsa gibi araçlarda 1-2 yılda sonuç alınabileceğini ancak toprağın farklı olduğunu savunuyor. Bir projenin temelden bitişi bile 2-3 yıl sürerken, koca bir bölgenin gelişmesi yıllar alır.
Tez canlı yatırımcıların, fon kafasıyla arsa yatırımı yapmamaları gerekir.
Özellikle TL bazında zarar etme ihtimali düşük olsa da, Bitcoin veya altın bazında bakıldığında kısa vadede zarar edilebileceğini belirtiyor. Çünkü imar gelmeyen veya fabrikaların yerleşmediği bir bölgede 3 yıl sonra da durum aynı kalabilir.
Sabır ve Uzun Vadeli Bakış Açısı
Başaran, yatırım sürecini bir çocuğun gelişimine benzetiyor. Bebeğin 9 ay 10 günde doğması gibi, gayrimenkul projelerinin de olgunlaşma süresi vardır.
Bu noktada Warren Buffett’ın uzun vadeli yatırımları özetleyen yaklaşımına dikkat çekiyor. Sonuç olarak, arsa yatırımı yapacakların ancak uzun vadeli ve boşta kalan paralarıyla bu işe girmeleri gerektiğini savunuyor.