Son dönemde yaşanan fon mağduriyetleri üzerine değerlendirmelerde bulunan Mert Başaran, yatırımcıların karşılaştığı riskleri ve bu durumun nasıl çözülebileceğini anlattı.
Amerika’daki Madoff Örneği ve Çözüm Modeli
Mert Başaran, Türkiye’deki benzer mağduriyetlerin giderilmesi için Amerika’da 2009 yılında yaşanan bir olayın örnek alınabileceğini savunuyor. Analiste göre, Madoff vakasında sistem benzer şekilde işlemişti. Madoff, 40 yıl boyunca yüksek getiriler vaat ederek zenginlerden ve ünlülerden büyük miktarlarda para toplamıştı.
Ancak 2009 yılındaki Lehman krizi sonrası piyasa çöktüğünde, sistem yeni müşteri gelmediği için tıkandı. Bu olay sonucunda yaklaşık 64 milyar dolar büyüklüğünde bir kayıp yaşandı. Amerika’daki çözüm süreci ise oldukça kapsamlıydı.
Devlet otoritesi, fiktif değerler yerine gerçek değerleri hesapladı. Şirket sahiplerinin kaçırdığı paralar, reklam yapanların gelirleri ve sistemden erken çıkıp haksız kazanç elde edenlerin paraları toplandı. Bu süreç yaklaşık 17 yıl sürdü ancak yatırımcıların ana paralarının %90-95’i geri ödendi.
Serbest Fonlar ve Endeks Fonları Arasındaki Fark
Analist, yatırımcıların en büyük hatasının BIST 100 gibi endeks fonları ile serbest fonları birbirine karıştırmak olduğunu belirtiyor. Mert Başaran’a göre, bankaların endeks fonları dünyanın en basit ve güvenli yöntemlerinden biridir. Endeks düştüğünde düşer, çıktığında çıkar ancak tamamen yok olmaz.
Öte yandan serbest fonların riskinin çok yüksek olduğunu ve değerinin %90 oranında düşebileceğini vurguluyor. Özellikle yüksek getiri vaat eden yapıların genellikle sürdürülebilir olmadığını savunuyor. Warren Buffett’ın da belirttiği gibi, birisi size çok büyük para kazandıracağını söylüyorsa oradan hemen uzaklaşmak gerekir.
Gerçek olamayacak kadar iyiyse, sonuçta başınıza bir şey gelir. İstikrarlı getiri, istikrarsız ve aşırı yüksek getiriden çok daha değerlidir.
Yatırım Stratejisi ve Risk Yönetimi
Mert Başaran, yatırımcıların “to good to be true” (gerçek olamayacak kadar iyi) tekliflere karşı dikkatli olması gerektiğini söylüyor. Kendisinin de yüksek bütçeli sponsorluk tekliflerini, ileride isimyle anılacağı riskli durumlar oluşabileceği endişesiyle reddettiğini ifade ediyor.
Analiste göre, bilinmeyen küçük şirketlerin halk arzlarına girmek yerine, Türkiye’nin dev varlıklarına yatırım yapmak daha mantıklıdır. Büyük şirketlerde düşüşler yaşansa bile, bu şirketlerin temel varlıkları olduğu için tamamen batma ihtimalleri çok daha düşüktür.
Mağduriyetlerin Giderilmesi İçin Öneriler
Türkiye’deki mevcut durumun boyutunun çok büyük olduğunu belirten Başaran, toplam kaybın yaklaşık 20 milyar dolar seviyelerinde olduğunu öngörüyor. Bu rakamın, bazı kamu özelleştirmelerinden gelecek gelirlerin katbekat üzerinde olduğunu vurguluyor.
Sonuç olarak, SPK’nın paraların nereye gittiğini titizlikle araştırması gerektiğini savunuyor. Mağduriyetlerin giderilmesi için öncelikle acil nakit ihtiyacı olanlara küçük ödemelerle başlanması ve ardından ana paraların dağıtılması gerektiğini öneriyor. Finansal okuryazarlığın artması, gelecekte bu tarz saadet zinciri benzeri yapıların önüne geçebilecek tek yoldur.