Borsa İstanbul’da yılın zirvesinden bu yana yaşanan %28’lik düşüşle endeks 15.100 seviyelerinden 10.800’e geriledi. Yatırım 101, dolar bazında 218 dolara kadar inen piyasanın son 4 yılın en düşük seviyelerinde olduğunu ve yatırımcıların panik halini analiz etti.
Borsa İstanbul’da Tarihsel Düşüşler ve Dönüş Sinyalleri
Analiste göre borsa tarafındaki mevcut durum sıradan bir düzeltme değil. Son 20 yıldaki 12 büyük düşüşün medyanı %27,8 civarındayken, mevcut düşüşün %28,5 seviyelerine ulaşması hızlı bir ayı piyasasına girildiğini gösteriyor.
Özellikle Eylül ortasında patlak veren fon krizi süreci kritik bir rol oynuyor. 131 fonun tasfiyeye alınmasıyla 825 milyar liralık bir büyüklük etkilendi. Yaklaşık 500.000 yatırımcıyı etkileyen bu süreçte, fonların 31 Ekim’e kadar satışlarını tamamlamak zorunda olması baskıyı artırıyor.
Piyasayı Döndüren Temel Faktörler
Yatırım 101, son 20 yıldaki 6 büyük çöküşü inceleyerek piyasayı neyin döndürdüğünü dört ana başlıkta topluyor. Analistin değerlendirmesine göre dipler şu faktörlerle oluşuyor:
- Faiz veya para politikası pivotları (2018 ve 2025 örnekleri).
- Kurun sakinleşmesi (2018, 2021 ve 2025 örnekleri).
- Kamu veya düzenleyici kurum müdahaleleri (Deprem sonrası BES zorunluluğu veya KKM).
- Kredi ve likidite genişlemesi (2017 KGF veya 2020 Fed hamleleri).
Ancak bugün kur sakin olsa da faiz tarafında krize özel bir adım görülmüyor. Ayrıca kamu alıcı konumunda değil ve likidite genişlemesi yerine tasfiyeler yaşanıyor. Dolayısıyla tarihsel kalıba göre dönüş sinyali henüz gelmiş değil.
Yapay Zeka ve Borç Balonu Riski
Analist, Borsa İstanbul’daki likidite çekilmesiyle benzer bir mekanizmanın Amerika’daki yapay zeka devlerinde ters yönde çalıştığını savunuyor. ABD’de likidite, nakit akışından ziyade borçla pompalanıyor.
Özellikle 2026 yılında yapay zeka altyapısına harcanacak paranın 1 trilyon dolar seviyesine çıkması dikkat çekici. Ancak bu yatırımlar artık şirket kasalarından değil, tahvil ihraçları ve özel kredi fonları gibi borçlanma araçlarıyla finanse ediliyor.
Şirket Bazlı Risk Analizleri
Analist, teknoloji şirketlerini finansal yapılarına göre üç farklı halkaya ayırıyor. İlk halkada Oracle ve CoreWeave gibi borçla inşa edenler yer alıyor. Özellikle Oracle’ın borçluluk oranı yüksek olsa da öz kaynaklarının yavaşça artmaya başlaması olumlu bir detay.
İkinci halkada ise Microsoft, Amazon ve Alphabet gibi nakitle inşa edenler bulunuyor. Bu şirketlerde iflas riski düşük ancak yatırım getirilerinin düşük kalması veya büyük müşterilerin kendi araçlarını geliştirmesi bir risk oluşturuyor.
Yapay zeka balonu ifadesi çok geniş bir tanım; asıl mesele bir “yapay zeka borç balonu” oluşup oluşmadığıdır.
Portföy Yönetimi ve Alternatif Stratejiler
S&P 500 endeksinin %46’sının en büyük 10 şirkette toplanması, endeks fonu tutanları doğrudan yapay zeka riskine maruz bırakıyor. Yatırım 101, bu riskten kaçınmak isteyenler için eşit ağırlıklı S&P 500 fonlarını veya temettü odaklı SCHD gibi alternatifleri öneriyor.
Sonuç olarak, 31 Ekim’deki tasfiye takvimi ve bankacılık endeksi tarafındaki pozitif ayrışma, piyasanın yönünü belirleyecek temel unsurlar olarak öne çıkıyor.