Türkiye’nin son 30 yılına damga vuran kur krizleri silsilesi devam ederken, Yatırım 101 mevcut durumun geçmişten farklı olarak “pahalılık” üzerinden şekillendiğini belirtiyor. Analiste göre Türkiye artık sadece kur şokları yaşayan bir ülke değil, aynı zamanda reel olarak pahalı hale gelmiş bir ekonomi konumunda.
Geçmiş Kur Krizleri ve Çıkarılan Dersler
Yatırım 101, bugünkü durumu anlamak için dört kritik dönemi analiz ediyor. İlk olarak 1994 krizini mali bir kriz olarak tanımlıyor. Hazine’nin faizleri zorla düşürme girişimiyle dolar 3 ayda 3 katına çıkmış ve ekonomi %6 küçülmüştü. Bu dönemden çıkarılacak dersin, bütçe disiplini olmadan kuru tutmanın imkansız olduğu olduğu vurgulanıyor.
2001 krizi ise bankacılık sektörü ve siyasi şoklarla tetiklendi. Bu süreçte gecelik faizler %7.500 seviyesini gördü. Ancak bu enkazın ardından BDDK’nın güçlenmesi ve Merkez Bankası’nın bağımsızlık kazanması gibi yapısal reformlar geldi.
2018 krizi, güven ve ödemeler dengesi sorunu olarak öne çıkıyor. Rahip Brunson krizi ve ABD tarifeleriyle dolar 3.8’den 7 seviyesine fırladı. 2021 krizi ise doğrudan bir politika tercihiyle, yani faiz indirimleriyle tetiklendi. Aralık 2021’de dolar 8,5’tan 18’e yükselerek Türk lirasının değerini hızla düşürdü.
Türkiye Neden Pahalı Bir Ülke Oldu?
Analiste göre Türkiye’nin “pahalı ülke” haline gelmesi üç temel adıma dayanıyor. İlk olarak lira nominal olarak eridi. İkinci olarak enflasyon kurun üzerinde seyrederek fiyatları daha fazla artırdı. Sonuç olarak reel kur değerlendi ve yabancı paranın alım gücü Türkiye’de düştü.
Bu durum bir kaza değil, bilinçli bir dezenflasyon aracıdır. Güçlü lira, ithalatı ucuzlatarak enflasyonu baskılayan bir çıpa görevi görür. Ancak bu tercihin bedeli, rekabet gücünün kaybı ve büyüyen cari açık olarak geri dönüyor.
Carry Trade Mekanizması ve Sıcak Para
Güçlü lirayı ayakta tutan temel unsur, “carry trade” olarak bilinen sıcak para girişleridir. Yabancı yatırımcı ucuz dolarla borçlanıp liraya geçerek yüksek faiz geliri elde etmeyi hedefler. Yatırım 101, sıcak parayı çeken unsurun devalüasyon olmadığını, aksine yüksek reel faiz ve istikrar olduğunu savunuyor.
Devalüasyon, carry trade yatırımcısının kazancını sildiği için bu modelin düşmanıdır.
Analiste göre 2024’ten beri giren carry sermayesi 20 milyar dolar ile 50 milyar dolar arasında değişiyor. Ancak bu sermaye kalıcı değil, “vurkaç” karakterli bir yapıya sahip. Bu durum, 2026 yılı için beklenen 35-40 milyar dolar seviyesindeki cari açık riskini artırıyor.
Gelecek Senaryoları ve Riskler
Türkiye’nin önünde üç temel senaryo bulunuyor. İlk senaryoda enflasyon kademeli iner ve lira kontrollü değer kaybeder. Bu durumda pahalılık şoksuz düzelir ve sıcak para yerini kalıcı sermayeye bırakır.
İkinci senaryoda, dış bir şok nedeniyle sıcak para çıkışa yönelir. Bu durumda yetkililer kuru daha hızlı ama kontrollü bırakmak zorunda kalır. Bu durum Mısır’ın izlediği yola benzer bir süreç yaratır.
Üçüncü ve en riskli senaryo ise kontrolsüz bir boşalmadır. Analist bu ihtimale %10 şans verse de, rezervlerin yetersiz kaldığı bir durumda 1994 veya 2001 benzeri sert bir devalüasyon yaşanabileceğini belirtiyor.
Sonuç olarak, tablonun nasıl şekilleneceğini belirleyecek tek değişken enflasyonun kalıcı olarak düşüp düşmeyeceğidir. Eğer enflasyon inmezse, baskılanan kurun yaratacağı pahalılık faturası tüm ekonomi için ağır olabilir.