Bazı yatırım fonlarının altı ayda %100 getiri sağladıktan sonra son on günde bu kazançların neredeyse tamamını silmesi, piyasada ciddi bir tartışma başlattı. Yatırım 101, özellikle Pusula Portföy ve Tera Portföy fonları üzerinden fon yönetimindeki riskleri ve likidite krizlerini analiz etti.
Fonlarda Likidite Riski ve Panik Sarmalı
Analiste göre, Pusula Portföy’ün PYD ve PBR fonlarında yaşanan sert düşüşlerin temel nedeni kötü yönetimden ziyade hızlı nakit çıkışlarıdır. Bir ayda 30 milyar Türk lirası para çıkışı olması ve 35.000 yatırımcının fonu terk etmesi süreci tetiklemiştir.
Fonlar genellikle %80 hisse ve %20 nakit ağırlıklı çalışır. Ancak nakit çıkışları toplam büyüklüğün %20’sini aştığında, fon yöneticileri yatırımcıya ödeme yapmak için hisse satmak zorunda kalır. Özellikle dar tahtalı hisselerde alıcı bulunamadığında, hisseler taban fiyata kitlenir. Bu durum fon fiyatını düşürür ve daha fazla yatırımcıyı panikleyerek çıkış yapmaya iter.
Greater Fool Theory ve Davranışsal Finans
Yatırım 101, bu durumu “Greater Fool Theory” (Daha Büyük Aptallar Teorisi) ile açıklıyor. Yatırımcılar, fiyatın gerçek değerini yansıtmadığını bilseler bile, kendilerinden sonra daha yüksek fiyattan alacak birinin çıkacağına inanarak pozisyonda kalırlar.
Buna ek olarak, Nobel ödüllü Daniel Kahneman’ın teorilerine değinen analist, kazanılan bir parayı kaybetmenin verdiği acının, o parayı hiç kazanmamış olmaktan daha ağır olduğunu belirtiyor. Dolayısıyla yatırımcılar, kârdayken bile risk arttığında psikolojik olarak daha hassas hale gelmektedir.
Tera Portföy Fonlarının Analizi
Analist, Tera Portföy’ün TLY, DOH, TMV ve TYF fonlarını performans, likidite ve risk yoğunlaşması kriterlerine göre değerlendiriyor. TLY fonunda son dönemde para çıkışları görülse de, Tera’nın bu süreci diğer fonlarına yönlendirme yaparak akıllıca yönettiğini savunuyor.
Özellikle Tüy Lastiği gibi serbest fonlardan çıkan yatırımcıların, stopaj avantajı nedeniyle DOH ve TYF gibi hisse yoğun fonlara yöneldiği görülüyor. Bu strateji, bir fondaki satış baskısının diğer fonlardaki alışlarla dengelenmesini sağlıyor.
Risk Yoğunlaşması ve Model Karşılaştırması
Fonlar arasındaki risk dağılımı incelendiğinde, TYF fonunun risk ve yoğunlaşma puanı açısından en sağlıklı yapıda olduğu belirtiliyor. TYF’de pozisyonlar daha homojen dağılmışken, DOH ve TMV gibi fonlarda belirli hisselerde %10-12 civarında daha yüksek yoğunlaşmalar mevcut.
Likidite riski, fonun performans yönetiminden farklı bir risktir. Eğer yatırımcıların büyük bir kısmı aynı anda çıkış tuşuna basarsa, karşı tarafta alıcı yoksa fiyatlar çökmeye mahkumdur.
Sonuç olarak, fonların kaderini sadece yöneticiler değil, yatırımcıların toplu davranışları belirler. Özellikle dar tahtalı hisselerdeki rotasyonun hızı ve yatırımcı sadakati, gelecekteki performansın ana belirleyicisi olacaktır.