Küresel ticaret yollarındaki tıkanmalar ve bölgesel ittifaklar yeniden şekillenirken Atilla Yeşilada, Türkiye’nin ekonomik kaderini değiştirebilecek üç mega projeyi değerlendirdi.
Mekke Paktı ve Jeopolitik Riskler
Analiste göre Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Paktı, basit bir askeri danışma anlaşmasının ötesine geçiyor. Bu yapı, bölgedeki güvenlik risklerine karşı bir tür “küçük NATO” işlevi görebilir. Özellikle İran ve İsrail’in bölgedeki istikrarsızlaştırıcı etkileri, ülkeleri yeni güvenlik arayışlarına itiyor.
Yeşilada, deniz ticaret yollarındaki risklerin arttığını vurguluyor. Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimler ve Kızıldeniz’deki tanker saldırıları dünya ticaretinin %35’ini etkiliyor. Ayrıca Karadeniz ve Azov Denizi’nde tanker trafiğinin durma noktasına gelmesi, emtia fiyatlarını yukarı çekiyor. Nitekim buğday fiyatları dolar bazında %10,5 oranında arttı.
Suudi Arabistan ve Enerji Koridoru Stratejisi
Deniz yollarındaki güvensizlik, enerji naklinin karaya kaymasını zorunlu kılıyor. Atilla Yeşilada’ya göre ilk kritik proje, Suudi Arabistan’dan Türkiye’ye uzanacak boru hatları ve demir yolu bağlantısıdır. Suudi Arabistan, petrol ve doğalgazını Hürmüz veya Kızıldeniz yerine Ürdün, Irak veya Suriye üzerinden Türkiye’ye nakletmek isteyebilir.
Bu strateji, Türkiye’nin mevcut doğalgaz altyapısı ve TANAP projesi ile entegre edilebilir. Analist, bu durumun Türkiye’ye iki temel avantaj sağlayacağını belirtiyor. Birincisi, geçiş ücretlerinden yıllık 3-4 milyar dolar gelir elde edilebilir. İkincisi ise taşınan enerjinin bir kısmının uygun maliyetle satın alınmasıdır.
Irak ve Suriye ile Ekonomik Entegrasyon
İkinci büyük fırsat ise Irak ve Suriye ekseninde gelişiyor. Kerkük-Ceyhan boru hattının kapasitesinin artırılmasıyla, Irak’tan Türkiye’ye petrol ihracatının günlük 750.000 varil seviyesine çıkması hedefleniyor. Ayrıca Basra üzerinden nakledilemeyen enerji kaynaklarının Türkiye üzerinden dünyaya pazarlanması planlanıyor.
Irak ve Suriye ekonomileri büyük ölçüde Türkiye’ye eklemli durumdadır; bu bölgeler zenginleştiğinde Türkiye’nin ticari hacmi doğal olarak artacaktır.
Yeşilada, Suriye’nin yeniden yapılanma süreci için yaklaşık 300 milyar dolar tutarında bir kaynağa ihtiyaç duyduğunu hatırlatıyor. Bu sürecin yıllık 10 milyar dolarlık bir akışa dönüşmesi durumunda, bu paranın dörtte birinin Türkiye’ye dönebileceğini öngörüyor.
Zengezur Koridoru ve Ticaret Yolları
Üçüncü ve stratejik olarak en kritik proje ise Zengezur Koridoru’dur. Azerbaycan ile Nahçıvan’ı birbirine bağlayacak olan bu yolun inşaatının 2027 yılında başlaması, 2030 yılında ise devreye girmesi bekleniyor. Bu koridor, Çin ve Orta Asya trafiğinin Rusya yerine Türkiye üzerinden Avrupa’ya akmasını sağlayabilir.
Analiste göre, Rusya’nın Avrupa tarafından dışlanması bu rotayı daha cazip kılıyor. Rusya rotasından yıllık 15 milyar dolar civarında bir ticaretin bu koridora kayabileceğini belirten Yeşilada, Türkiye’nin buradan alacağı payın özellikle Doğu Anadolu bölgesini kalkındıracağını savunuyor.
Ekonomik Beklentiler ve Yapısal Reformlar
Atilla Yeşilada, bu projelerin gerçekleşme ihtimalinin siyasi şartlara bağlı olduğunu ancak bir tanesinin bile hayata geçmesinin Türkiye için “milli piyango” etkisi yaratacağını ifade ediyor. Ancak analist, mevcut ekonomik durum konusundaki kötümserliğini koruyor. Türkiye’nin yavaş çekim bir çöküş yaşadığını ve gerçek bir canlanma için siyasi yapının değişmesi gerektiğini vurguluyor.
Sonuç olarak, adaletin bağımsızlaşması ve yapısal reformların yapılması temel şarttır. Ancak bu projeler, önümüzdeki 5 yıl içinde Türkiye’nin daha az enflasyon ve cari açıkla büyümesini sağlayabilecek tek şans kapısı olabilir.