Türkiye’nin sanayi devlerinden Tüpraş şirketinin özelleştirme süreci, Cumhuriyet ekonomi tarihinin en tartışmalı olaylarından biridir. Barış Soydan, şirketin devletten özel sektöre geçiş aşamasında yaşanan finansal detayları ve şüphe uyandıran blok satışları anlattı.
İlk İhale ve Zorlu Grubu Dönemi
Sürecin başlangıç noktası 13 Ocak 2004 tarihine dayanıyor. Bu tarihte gerçekleştirilen ilk özelleştirme ihalesini, Rus ortağı Tatnek ile birlikte Zorlu Grubu kazandı. İhale bedeli 1.3 milyar dolar olarak belirlendi.
Ancak Petrol-İş sendikasının konuyu mahkemeye taşımasıyla durum değişti. Danıştay’ın ihaleyi iptal etmesi sonucunda Zorlu Grubu’nun patron olma şansı ortadan kalktı. Analiste göre bu olay, grubun günümüzdeki finansal durumuyla kıyaslandığında ciddi bir kader ayrımını temsil ediyor.
Borsa İstanbul’da Şüpheli Blok Satış
İkinci büyük ihale öncesinde, 2005 yılının Mart ayında dikkat çekici bir gelişme yaşandı. Özelleştirme İdaresi, şirketin bir kısmının Borsa İstanbul’da (o dönemki adıyla İMKB) blok satış yöntemiyle satılmasına karar verdi.
11 Mart 2005 tarihinde, Tüpraş hisselerinin %14.76’sı Global Menkul aracılığıyla satıldı. Satış fiyatı hisse başına 15.400 TL olarak belirlendi. Bu rakam, o günkü borsa fiyatının %16 altındaydı.
Satış toplamda 446 milyon dolar tutarındaydı. Alıcılar arasında Global Securities, Nordic Pacific ve Singapur Investment gibi uluslararası şirketler yer alıyordu. Ancak bu satışın gerçekte kimin adına yapıldığı yıllarca tartışıldı.
Koç Holding ve Değerleme Farkı
Asıl büyük kırılma 12 Eylül 2005’teki ikinci ihalede yaşandı. Koç Holding, Zorlu Grubu ve diğer yatırımcıların katıldığı açık artırma 1 saat 37 dakika sürdü. Koç Holding, %51 hisse için 4.14 milyar dolar ödeyerek ihaleyi kazandı.
Bu rakam, şirketin toplam piyasa değerini yaklaşık 8 milyar dolar seviyesine çıkardı. Dolayısıyla, Mart ayında satılan %14.76’lık payın gerçek değeri yaklaşık 1.2 milyar dolar civarındaydı.
Blok satışla 446 milyon dolara alınan payların, sadece 5 ay sonraki değerlemesiyle aradaki farkın yaklaşık 800 milyon dolar olduğu görülüyor.
Ofer Grubu İddiaları ve Hukuki Süreç
Barış Soydan’a göre, blok satışı yapanların arkasında İsrailli Sami Ofer ve Ofer Grubu’nun olduğu iddia ediliyor. Petrol-İş sendikası ve birçok analist, bu payların gerçek sahibinin Ofer Grubu olduğunu savundu.
Kamuoyunda oluşan tepkiler üzerine Özelleştirme İdaresi, bu payları Global Menkul’den geri istemeye çalıştı. Ancak Global Menkul, sadece aracılık yaptığını belirterek itiraz etti. Yargıtay süreci sonunda Global Menkul lehine sonuçlandı ve paylar geri alınamadı.
Sonuç olarak, 2005 yılındaki bu karmaşık finansal işlemler ve Galataport ihalesi gibi diğer projeler, dönemin ekonomi yönetiminin ve uluslararası sermayenin ilişkilerini ortaya koyuyor. Gelecekte bu tür özelleştirmelerin şeffaflık düzeyi, piyasa güveni açısından belirleyici olmaya devam edecektir.